Romance da xacia de Vilar de Ortelle

Vilar de Ortelle é lugar

do concello de Pantón:

alí o Miño ten pozos

que causan admiración,

dos que se serven os xacios,

pequena e estraña nación

que no máis fondo da auga

fixeron habitación,

¡estaban sen bautizar

e non tiñan relixión!

Nunha ocasión un veciño

que foi ao río a pescar

ollou xacia ben fermosa

que se estaba a peitear

e pediulle casamento

sen podelo remediar.

A xacia dixo que si,

mais para poder casar

había un impedimento

ao estar sen cristianar.

Con auga de río o galán

bautizouna sen tardar:

volveuse a xacia unha moza

que era cousa de pasmar.

Casaron. Tiveron fillos

que daba gloria mirar,

pero das augas do río

non os podían tornar.

O pai enfadouse un día,

díxolles: ¡Fillos de xacia,

ben vos podedes marchar!

A xacia que tal oía

sentiu moi grande pesar,

pillou camiño do río

e decidiu non voltar.

Ao vela, o xefe dos xacios

fíxoa, no intre, matar

e logo seguidamente

mandouna descuartizar.

Aínda hai en Vilar de Ortelle,

se alguén as quere mirar,

as ruínas da morada

á que a xacia foi casar.

Cantigas e cantos de Pantón (1994)

Canto aos castros de Pantón

Vellos castros das lendas e dos soños,

de mouros e de encantos,

de doncelas fermosísimas

peiteándose ao sol nas mañás claras,

arcas misteriosas, gardadoras

de marabillosos tesouros

que despertan a cobiza

adormecida no corazón da xente.

¿Cabe máis riqueza que vós mesmos

que abrides, coa vosa chave de ouro,

a porta da nosa fantasía

alonxándonos da tristeza

e do paso monótono dos días,

abrindo o nos espírito ao imposíbel?

¡Ouh castros de Amboade, Amedo, Bazal,

Burnugueiras, Castelo de Marce, Castillón,

Guende, Guítara, Santa Mariña, Ortelle,

Toldaos, Vilamirón e Vilaxilde...!

¡Ouh Castro de Ferreira urbanizado,

escoitando as campanas das bernardas,

corazón e cabeza destas terras

ordenando horizontes, nubes e paisaxes!

Sodes catorce castros, número emblemático

de temperanza e de xustiza.

Catorce capitais das vellas tribos

dos nosos ancestros máis lonxanos.

Catorce castros sodes.

Catorce coroas

reinando soberanas

sobor da máxica beleza

do país marabilloso de Pantón.

Cantigas e cantos de Pantón (1994)

Bosque de auga

Espadana delgada,

irmá do xunco,

espada fráxil:

non soñas, non

con guerras

ou batallas.

Unicamente queres

escoitar as aves,

amparar galiñoas,

parrulos e labancos.

Fraga mínima de agua,

pequeno bosque

onde cantan

e demoran os ventos

que rizan e agariman

as ondas da lagoa.

Poemas para dicirlles a dúas lagoas (1994)

O eco de ouro

O eco lentísimo dos meus pasos

resoa quedo, mainamente

na Fraga do Ollo

case desnuda polo vento.

Tripo a terra con tino

e sentidiño:

                    non quero

luxar, ferir ou magoar

o fantástico ouro que o Outono

derramou xeneroso sobre o chao.

Poemas para dicirlle a dúas lagoas (1994)

Recenden os lirios

Cantigas das freiras bernardas do mosteiro de Pantón

Miñas doñas xentís, señoras freiras, como orballo tremante nas roseiras. - ¡Como recenden os lirios! Miñas señoras freiras ben louvadas como a luz do mencer nas alboradas. - ¡Como recenden os lirios! Miñas señoras freiras silenciosas como a sombra das rosas ruborosas. - ¡Como recenden os lirios! Miñas señoras freiras rezadoras na claridade de todas as auroras. - ¡Como recenden os lirios!

Miñas señoras freiras, pregos místicos, acesos de arroubos eucarísticos... - ¡Como recenden os lirios! Miñas señoras freiras, día a día, bordando, cecais, monotonía... - ¡Como recenden os lirios! Miñas señoras freiras, tan lonxanas, descifrando a mensaxe das campanas. - ¡Como recenden os lirios! Miñas señoras freiras, rostro fino, cos ensoñares postos no divino... - As monxas soñan martirios mentres recenden os lirios. Cantigas e cantos de Pantón (1994)

Cancionciña dos tres ríos

O Miño, o Sil e o Cabe

pasan cinguindo Pantón

de xeito lento, suave.

O Miño, grande e caudal,

leva apreixado a Pantón

na maxia do seu cristal.

As augas do vello Sil

dícenlle á terra asombrada

a súa canción máis xentil.

O Cabe, ledo e xeitoso,

cando pasa por Pantón

síntese máis fachendoso.

O Cabe, o Sil e o Miño

son, en Pantón, maina voz,

¡un doce, tenro aloumiño!

Cantigas e cantos de Pantón (1994)

Augas Santas, Augas Santas...

Cantiga para ir de romaxe a Augas Santas

A Augas Santas irei polo setembro

para ollar, madre, aquel que lembro.

      - Coitada como eu vivo.

A Augas Santas irei beber na fonte

no mesmo lugar onde el se encontre.

      - Coitada como eu vivo.

A Augas Santas irei á fonte clara

e atoparei, madre, a quen amara.

      - Coitada como eu vivo.

A Augas Santas irei á fonte limpa

onde vai beber que ben quería.

      - Coitada como eu vivo.

A Augas Santas irei á fonte pura

onde poderei matar esta secura.

      - Coitada como eu vivo.

Cantigas e cantos de Pantón (1994)

A semente da lagoa

A miña lagoa é a de Cospeito, deitada

ao pé da de A do Monte, rebrillando

como moeda enormísima de prata

ou milagreiro espello: debaixo

da súa delicada pel de vidro e lúa

agáchase un país de marabilla,

habitado por oucas, espadanas,

curriolas, cecais corais, ornando

os xardíns das cidades sulagadas

-Beria, Valverde, Lucerna luminosa-

que visitei con ollos asombrados

e o corazón ateigado de alegría.

Urbes encantadas: sementeivos

coa flor do sentimento sempre.

Tal semente froitificou en fantasías,

anceios, degaros, saloucos, soedades,

soños, melancolías e tristezas

que foron conformando pouco a pouco

o feble xunto amarelo que son eu.

Poemas para dicirlle a dúas lagoas (1994)

Lagoa de Cospeito

Outro dos espazos vitais do autor eran algúns humidais da contorna chairega, aos que escribiu tamén un poemario:

Lagoa de Cospeito calada baixo o ceo

reflexabas o sol con brillos aceirados,

recollías na túa escusada intimidade

o paso das nubes e dos ventos,

o canto dos paxaros e a voz humana

riquísima, potente e prodixiosa.

Todo o tiñas gardado nos arquivos

secretos e misteriosos que posúes

nos eidos subacuáticos.

Ti, Lagoa,

meditabas, cantabas e soñabas cecais

con ser andoriña, labanco, labandeira

e erguer, graciosamente, o voo

perdéndote no azul purísimo da tarde

ata ser tan só un punto branco

fundido, confundido, diluído

coas nubes de neve e algodón.

¡Quen puidera, de novo regresar

á paz, á quietude e ás lembranzas

como ave que retorna ao niño seu

co peito ardendo de desexos

e os claros ollos cegados de infinito!

Poemas para dicirlle a dúas lagoas (1994)