sábado, 31 de xaneiro de 2026

Homenaxe onda o río Madalena

 A carón rairo do río Madalena quedou ubicado o monumento que homenaxea a figura de Pepa Lombao, cacharreira de Bonxe. Manuel María gastou algo da súa pluma en referenciar a laboura do barro nesa parroquia de Outeiro de Rei, en poemas e artigos. Tamén incluíu o cauce fluvial vilalbés entre os seus afectos: 


Poemiña do río Madalena

Madalena é o teu nome,

a palabra que che cadra.
¡O teu nome é Madalena
mais apelídaste Ladra!

De nacencia eres chairego,

villalbés de profesión,
¡a túa fala é a labrega
e galega a túa canción!

Eres craro e cristaíño,

voz sinxela e cantareira,
¡limpo espello que refrexa
a gracia da abidueira...!

Estás feito de cantigas

pois só cantar val a pena.
¡O teu apelido é Ladra
i o teu nome Madalena!

             Terra Chá (1954)





domingo, 23 de febreiro de 2025

Lingua vital xa, sempre en Manuel María

A fala é comuñón e sentimento, 
historia compartida intimamente, 
sufrimento de todos, 
amor de cada un
e tamén amor de todo o pobo, 
laio e canción, 
nai que nos abrangue e arrola, 
estrela milagreira que nos guía
e fai que os nosos corazóns 
latexen xuntos. 
A fala é a voz da terra 
e máis do mar, 
o vencello que nos xungue 
no tempo cos que foron 
e máis cos que han de ser. 
Desconfía, ¡ouh pobo meu!, 
estén alerta contra aqueles 
que deixan a túa fala 
e dicen que te aman. 
Quen non está contigo 
é teu nemigo, aínda 
que os seus beizos 
che mintan un amor 
que nunca alumou seu corazón.

        Versos para un país de minifundios (1969)

venres, 8 de decembro de 2023

Utilidade d@s amantes

 

Cómpre coidar do único que é útil 

neste estraño mundo embarullado:

o amor que a vida sementou

na terra escura de nós mesmos:

e facelo flor, árbore, paxaro,

froito comprido e xeneroso,

cotián costume.

A única tarefa,

o oficio máis perfecto e proveitoso,

a decisión máis urxente e precisa

é cultivar o amor,

procurar que non morra

a súa chama sutil e delicada,

única luz que nos aluma,

que ilumina

os retortos cantos do noso ser

até os facer humanos,

lúcidos,

habitábeis para sempre.

É doloroso o ir despíndose

da miseria que nos habita,

do egoísmo que nos posúe,

da tebra que nos cingue,

da carraxe e do ocio que nos ten

con cadeas de morte escravizados.

Soamente nos cumprimos no amor.

E unicamente o amor é verdade.


       Cecais hai unha luz, 2010

domingo, 20 de agosto de 2023

Lonxanías

 

Os anos levan nos cornos
salgueiros de carne viva,
cereixeiras de ilusiós mortas.


O vento afalaba ao gando 

nas altas herbas molladas

con doces bicos de orballo
que recenden labrandío

na penumbra dunha ponla 
que eu sinto no vento morno 
cando pronuncio o teu nome.


Os ventos e os anos longos
que o tempo non esbravexa
fálanme sempre de ti
cal si falasen dun morto.


O nordés e o vento obrizo
sempre se achegan a min.
¡E o teu rodicio de verbas
hai tempo xa non o oín!


                      Muiñeiro de brétemas (1950)

mércores, 9 de agosto de 2023

Beleza e plenitude

 

Deixade que o voso corazón se abra
á beleza deste noso mundo
tan carnal, amigo e amoroso:
á luz clara e máxica dos días,
ao engado das noites,
á musica de toda a creación
e aos silencios pechados nos que
cada un de nós pode estar oíndo
o inquedante latexar de si mesmo
en harmonía con canto existe e estivo,
algunha vez, no ser das cousas.
Amade sempre á terra nosa nai
e cada vez seredes máis humanos
e cecais poderemos comprender
que só o amor nos leva ao éxtase:
único xeito de unión
coa plenitude total do universo.

        Compendio de orballos e incertezas (1991)


sábado, 8 de abril de 2023

A palabra

 

Nós, de verdade, unicamente temos
a palabra. Só a palabra verdadeira
pode traducir a pechada
e insondable soidade do noso ser.
Só a palabra, a propia,
a que pertence á nosa lingua.
A que amamos. A que usa,
coñece e recoñece a nosa xente.
Sen a palabra sería a pobreza,
a miseria total, a impotencia
a escuridade e o non ser.
Mais hai quen manipula, forza,
retorce, desfai e prostitúe
o auténtico senso da palabra.
Hai quen minte. E aínda hai
o frío, feroz asasino da palabra.


                    A luz resucitada (1984)


venres, 23 de setembro de 2022

Raiceiras


Lembro con gran garimo ós meus avós
Antonia, Manuel e máis Consuelo

que me tapaba sempre cun mantelo
e me arrolaba con versos e canciós.

Manuel e Antonia eran os de Outeiro.
A miña aboa Consuelo A Quiroguesa,
a nai de miña nai, de verba acesa,
tiña un falar fermoso e cantareiro.

Foi, miña avoa Antonia, espello fiel
da camelia, da rosa, da azucena,
da xenerosidade e da enteireza...

Cando ela faleceu, o avó Manuel
entroulle tal dolor, tan grande pena
que morreu de saudade e de tristeza.

Sonetos á Casa de Hortas, 1997


sábado, 10 de setembro de 2022

Degaro


Quero, pra alumarme, a tua sorrisa:
esa luz maina e tépeda
que me agarima como veludo o corazón.

Xa ves, amiga miña: eu estou só
e na noite escentilan as estrelas.
E os meus soños percuran os teus soños.

Teño un sabor a fel na miña língoa
namentras non escoito as tuas palabras
que caen en mín como unha choiva tépeda.

Esquence, amante, a tua soidade.
Date a mín
que eu te cinguirei como unha hedra.

Sinto agallopar por min salvaxes poltros:
é a miña vida madura esligando
por agarimarte toda como un vento.

Recorre a miña alma enteiramente
e que os teus beizos
me veñan xa matar esta impaciencia.

Entre a arxila e a luz (1957)

In memoriam para quen o inspirou, Saleta. 



xoves, 8 de setembro de 2022

Aínda vixente


Digo, na madurez do meu Outono:
¡nós somentes podemos ser galegos!
Estaríamos tolos, xordos, cegos
se, como cás, seguimos algún dono.
Temos que despertar do noso sono,
liberarnos de raposos e morcegos,
abrir novos camiños, fondos regos
e ser, xa de vez, lóstrego e trono.
Ser galego é ter nidia lembranza
dun pasado misérrimo, tristeiro
e gardar o futuro na memoria.
Ser galego é poñer a confianza
nun triunfo popular, total e enteiro,
capaz de mudar a nosa Historia.
                  Poemas ao Outono (1977)

domingo, 10 de abril de 2022

Xuntoiro celeste

Nubes que van e que vén.
Nubes que veñen e van.
O voso secreto afán:
¿que fondo misterio ten?

Nubes altas, fachendosas
ou nubes a ras do chao
que podo apañar coa mao
como flores das camposas.

Nubes grandes e pequenas,
nubes belidas e feas
¡en xuntoiros e asembleas
contando gozos e penas!

Nas nubes quero habitar.
Nas nubes quero vivir:
¡non teño medo a ir e vir
e non me asusta aterrar!

      Compendio de orballos e incertezas (1991)

sábado, 19 de marzo de 2022

Madeira de irmán

O cedro da horta da Casa de Hortas

(Outeiro de Rei)


Meu lanzal cedro senlleiro 
que naciche en Pontedeume:
¿gardas lembranza en Outeiro
das doces augas do Eume...?

Cando meu avó e padriño
te prantou na horta de Hortas
¡eras un cedro noviño
de ponlas febles e cortas!

Cedro xentil, labarada
de delicada elegancia:
¡ti fuche o meu compañeiro
nos días da miña infancia!

¡Non hai arbre tan fermosa
nin ponlas tan cantareiras,
nin pousada máis xeitosa
prás anduriñas lixeiras...!

As estrelas fan o niño

no teu cimo, meu irmao.
¡E se te estiras un pouco
tocas o ceo coa man...!

Como eres tan xigantón
falaron de derrubarte.
¡Eu sempre dixen que non
e loitarei por salvarte!

Se a sorte, cega e arteira,
chega a rematar contigo:
¡eu pídolle á túa madeira
que baixe á terra comigo!

Terra Chá (1954)


luns, 31 de xaneiro de 2022

Lembranzas

 Era fermosa... Si, era moi fermosa
a Noiteboa cando o pai vivía
e, despois de rezar un longo rosario,
ceaba en paz toda a familia.
Era fermosa a ilusión con que os nenos
agardábamos a vinda dos Reis Magos.
Era fermosa a primavera e os niños
de ouriol eran fermosos. O campo
da Santa Isabel, dende abril ao outono,
era fermoso. E o día da festa era
a data máis feliz de todo o ano.
Era fermosa a Carballeira, o son
das campanas nas mañás, o río
e o centeo, en maio, a flolear.
Todo o pobo era fermosísimo.
Era boa e fermosa aquela vida.
Pero ti, ai doce amiga miña,
¡non estabas aínda perto de min!

Remol (1970)

xoves, 16 de decembro de 2021

Ó escultor chairego Víctor Corral

 A túa escultura, pura como a rosa,
con recendo a terra e primaveira:
é un asombro total, unha fogueira,
unha paixón acesa e fervorosa.

A súa nidia verdade temblorosa
ten unha forza fatal e verdadeira,
pois agroma de pedra ou de madeira
como clara fontela misteriosa.
 
Ti fas, Víctor Corral, case da nada,
un mundo necesario de esperanza,
aberto á marabilla inagardada...
 
E sementas en nós, ben sementada,
unha fírgoa de luz e unha inquedanza
de beleza perfecta, alta e sagrada.

Terra Chá (1954) 

sábado, 7 de marzo de 2020

Verbas

Hoxe Tino Baz presentou o seu disco 'Si cantan es ti que cantas...' na Casa Museo Manuel María; como evidencia o título, pon música a poemas de Rosalía de Castro. Foi un concerto moi especial. Porén, a súa presenza neste espazo recordoulle o poema 'Verbas a miña nai', de Mar maior, o primeiro texto que musicou do autor chairego. Como ese poema xa está recollido noutra das entradas deste blog, incorporamos xusto o que o antecede nese libro:


                                              ... e palabras lixeiras
                                         que as leva o vento.
                                                  Luís Pimentel

Verbas


Dicídeme verbas. As verbas son o acento
máis humano de toda a entraña
cando o medo nos cingue
e o mar naceu nun arrepío.
Entón o piñeiro é máis lanzal.
E a abidueira saña co amor e co vento.
Dicídeme verbas con transparencia de auga.
Verbas novas como: amigo, saudade, vento,
campana, silencio, e avelaira...
Dicídeme a verba amor lenta e suave
como se desfollárades a alma das verbas.
Non me digades que tal,
que as verbas non valen:
o seu corpo de ar, soño e orballo
é quebradizo como un Maio cheo de luz.
Deixádeme a min só
coa tristeza do solpor e das verbas.
Eu serei distinto,
porque andarei a falar coas miñas verbas.

Mar maior (1963)


domingo, 2 de febreiro de 2020

Mensaxe aos emigrantes galegos


                                    Para Anisia e Xosé Neira Vilas, na Habana

Teño necesidade de escribirvos. Quero
que escoitedes os meus versos humildes
nacidos do amor e a carraxe, homes
e mulleres galegas, que estades lonxe
da patria, arredados do país natal;
que levades na alma, como un facho,
un cachón de luz co que alumades
a vosa dignidade, e unha brétema
escura feita de saudade e morriña.
Vós dixestes que non á pobreza,
á inxustiza. Co corazón esnaquizado
colléstedes o carniño de América
-o mar azul como a esperanza,
arrepiante o mesmo que a carraxepara
deixar o voso esforzo maduro
de vellos europeos, nesas terras
inmensas e inquedas, que arelan
forxar o seu destino humanamente.
Vós tripades os vieiros de Europa
-desandando o Camiño de Santiagoe
o voso sacrificio calado, o voso
labourar, fixo florecer economías,
soportes do espírito e da cultura.
Vós dixestes non aínda sen dicilo.
Estades a loitar como valentes; o voso
corpo está canso e magoado; tedes
unha saudade acesa, moura, queimando,
rillando, torturando a vosa alma.
Tedes unha patria, aló nun curruncho
da Iberia, rodeada de mares; habitada
de vello por lobos, cucos e raposos;
batida polas neves, choivas e xeadas,
ateigada de tebra. Os amos néganlle
a súa dignidade, o pan e máis o sal,
incluso o dereito de falarlle a Deus,
de queixarse a Deus na propia fala.

Remol (1970)

sábado, 1 de febreiro de 2020

Laio dun emigrante


                                                                Para Santos Blanco en Bos Aires

O meu corazón non está aquí: está nunha terra
tan lonxana que case se me esquece. Lembro
acotío o meu país, a terra do meu espírito,
a patria do meu desacougo o do meu amor,
a nación da miña coita,
o berce de canto foi para min soño e arela.
Teño necesidade de lembrar para non morrer.
Aquí todo me é alleo: palabras,
xestos que non son para min,
paisaxes que non foron feítas para os meus olios,
camiños polos que non me atrevo a camiñar.
Na miña patria todo era ledo:
eran ledos os homes,
a confianza con que o veciño pausaba a súa mao
sabor dos teus ombreiros,
o murmurio dos regatos,
o traballo de cada día;
a esperanza forte que, como un carballo, estaba
enraizada no escuro torrón do noso peito;
incluso eran ledas as canciós
en escura tristura sempre acesas.
Aínda que había causas que non eran, por certo,
nada ledas: a soldada insuficiente;
a loita escura, xorda, contra a inseguridade,
contra a pobreza.
Vale máis cavilar para non sufrir,
e non pudrir o sangue.
Hai que tirar como se poida;
vivir -sempre vivir- é o que de verdade importa.
Ao fin de contas un non é de aquí nin de alí:
un é un emigrante,
unha fantasma;
unha cousa que, como unha mercancía,
anda a a rolar por aí adiante.

Remol (1970)


martes, 31 de decembro de 2019

domingo, 1 de decembro de 2019

Oración

Suplicamos con toda a nosa alma, o don de poder interpretar o misterio de cada cousa. Que os vellos camiños, cheos de memorias, nos digan as súas alegrías e as súas mágoas.Que nos conten o gozo con que levaron aos limpos de espíritu e aos inocentes e nos mostren as feridas que lles deixaron os malfeitores pra ollar o xeito de remedialas e, se é posible, borralas. Todolos camiños son fermosos: os da terra, os da auga, os do aire. Todos levan ao mesmo lugar, aínda que algunhos non o sepan: á ermida da Nosa Señora Santa Isabel de Outeiro de Rei da Terra Chá. Que eses camiños permanezan dos séculos polos séculos. Amén.

Novena a Santa Isabel, 1995

Amizade de sons


O Cepelo, TeiS, decembro 2019
O Cepelo é o de sempre: rozas, curros, prados. O regato divide as parroquias de Outeiro de Rei e Robra. O silencio é amigo e fondo. Pódese ollar a transparencia do aire. Escoítase a voz dos paxaros inverníos: corvos, aves frías e pegas. Os seus berros -que non cantos- firen a tarde que semella desangrarse na luz deste sol esvaecido. Sería maravilloso poder quedar eiquí horas e horas, escoitando o rumor do regueiro, contemprando as árbres, fundíndose na limpeza do aire e sobresaltándose cos berros dos corvos e co grá-grá das pegas. Fainos falla máis contacto coa natureza e unha meirande familiaridade co silencio -nós que somos tan faladores- pois xa cáseque non nos coñece. Nin nós a él.

Anaco de "Viaxe sentimental a Outeiro de Rei", 
recollido en Andando a Terra, 1990, A Nosa Terrra


domingo, 2 de xuño de 2019

Cantiga da barqueira

Este texto de Manuel María foi musicado por Uxía e aparece recollido no primeiro disco en solitario de Sonia Lebedinsky. Foi un pracer inesperado escoitarllo hoxe no Vello Cárcere de Lugo, no ciclo Mulleres con forza:

Miña doce amiga
ti serás barqueira,
que agroman as rosas
na outra ribeira.
Agromaron rosas
pra que sexas barqueira,
que non agromaron 
porque é primaveira.
Pra que sexas barqueira
ao ir a collelas,
agroman as rosas
naquela roseira.

Libro das cantigas (1955)